محمود بن هدايت الله افوشته اى نطنزى
پيشگفتار 19
نقاوة الآثار في ذكر الاخيار در تاريخ صفويه ( فارسى )
آذين بندى اصفهان مىگويد : « از مشرفان و سركاران اين جشن غرائب آثار استماع افتاد . . . » « 7 » و يا : « از سيادت مآب مستوفى الشأنى امير ابو تراب نطنزى كه مستوفى خالصه و دفتردار خاصه شاهى بود و شاه دين پناه مشار اليه را به امين من ملقب ساخته استماع رفت » « 8 » و نظاير آنها . اين امر نشان مىدهد كه مؤلف علاوه بر اطلاعات شخصى از مدارك و منابع نزديك به دولت نيز بهره داشته است . از نظر سبك نگارش ، نقاوة الآثار همچون نوشتههاى ديگر آن روزگار داراى نثرى متكلف و توأم با عبارت پردازى و پيرايههاى لفظى است ، امّا به رغم اين تكلف از جاذبهء كلام و نكات ظريف ادبى خالى نيست ؛ ابراز شگفتى از يك مراسم چراغان آنجا كه مىگويد : « تا شمع كواكب در لگن سماوات فروزان و چراغ ثوابت در انجمن سيارات سوزان است . . . اين نوع چراغان كسى نديده » و در احساسى تب آلود از يك گرماى كشنده كه : « از تاب آتش هوا سنگ مرمر و بلور مانند يخ آب گشته و لعل در صميم كان گداخته ، بر مثال خون از بينى كوه بر خاك كشيد » « 9 » و توصيف طبيعت سرمازدهاى كه در آن : « گوئيا از تغييرات اوضاع فلكى جرم شمس به ماهيت قمر تبديل يافته و عنصر نار به كره زمهرير مستحيل گرديده ، خون در نبض حيات مانند شاخ مرجان فسرده ، آتش هم از خوف سرما در جوف سنگ و آهن جاى گرفته بود » « 10 » و يا وصف حال گرسنگان هرات در شهر بندانى خوف انگيز كه تنها : « راه حمل بر سيخ شهاب كباب شد و خوشه سنبله بر تابهء فلك بريان گشت امّا دست تمنّاى كسى به آن نمىرسيد » « 11 » و در بيان ستمگريهاى ولى سلطان تركمان حاكم كاشان كه : « از ظلم و تعدى اين ضحاك سيرت فرعون صفت [ كاشان ] بمرتبهاى ويران شد كه بجاى استادان شعر باف عنكبوتان به نسّاحى پرداخته در آن شهر خرابى به صد درجه از درون عاملان ظالم درگذشت » « 12 » ، شيوهء كار نويسندهاى است كه تاريخ را در كسوتى شاعرانه عرضه كرده است . از نقاوة الآثار تنها دو نسخه در دست است كه يكى متعلق به كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه تهران است كه در حال حاضر در گنجينهء نسخههاى خطى كتابخانه مركزى دانشگاه نگهدارى مىشود و نسخهء ديگر به كتابخانه موزهء ايران باستان تعلق دارد . نسخهء كتابخانه مركزى با جلد تيماج قهوهاى به قطع 5 / 17 x 29 سانتيمتر و اندازه داخلى 11 x 22 و 25 سطر و 334 صفحه است . اين نسخه به خط نستعليق اصلان خان بن نقدى
--> ( 7 ) - ص 579 . ( 8 ) - ص 15 . ( 9 ) - ص 492 . ( 10 ) - ص 455 . ( 11 ) - ص 370 . ( 12 ) - ص 230 .